આ ગામડાં કે કલ્પનાનાં માળખાં? - A Gamadan Ke Kalpananan Malakhan? - Gujarati

આ ગામડાં કે કલ્પનાનાં માળખાં?


આ ગામડાં!
આવો ઉજાણીએ,
બધાંને સાથ લાવજો!
ખુલ્લાં ખેતરોમાં ઘૂમશું;
છે પોંક તાજો સો’ડતો,
ખાતા ધરાશું ના, પચી જાશે બધું.
પીશું કુવેથી ખેંચિયા પાણી મધુ.

બપોરનો તડકો હશે
ને આંબલા વીંઝણા વાતા હશે;
મીઠો વળી પાવો હશે:
સૌ આવજો!
આ કોશિયાનાં ગાન, ટહૌકો મોરનો ઘેરો હશે,
ને ગાવડીની ઘંટડીઓ વાગતી ઝીણી હશે.
આ વેળ તો આરામથી,
સૌ આવજો!

બારોટ સંગે પાળિયાઓ પેખશું,
આઘે મહાદેવ જશું,
ને ગોરજે ઘેરાઈ પાછા આવશું.
સૌ આવજો!

છે ચાંદનીની રાત, ખુલ્લી આ ફળી,
સૌ ખેલશું,
ઢંઢોળતા આખી ધરાને રાસડા;
ને છેવટે
દૂધે ભરેલા પી જઈશું વાડકા.


આ ગામડાં!
જોનાર એનાને મુબારક!
આજ તો એ કલ્પનાનાં માળખાં!
આવો,
અહિં આકાશ પર ટાંપી રહ્યાં
ખુલ્લાં છતાં છાનાં રહેલાં ખેતરો.
(કે ખેતરોના નામે રહ્યાં કોઠારિયાં?)

જ્યાં જીરવાયા કોપ કાળા વ્યોમના,
ભંડાર ખૂટ્યા ના વળી જે ભોમના,
તે ઠામનાં
લાખો જનો ભૂખે ભમે કંકાલ શાં!
છે ભોમ એ,
રે! વ્યોમ એ,
અંગાર તોયે ભૂખનો પેટાય રોમેરોમ કાં?

પૃથ્વીપટે બીજે બધે છે બાવડાં,
આકાશને ટેકે અહિં તો છે રહ્યાં સૌ હાડકાં!
લાખો કરોડની છતાં,
જાણી નહોતી ભૂખ ગોઝારી યહાં!
ના બાવડાં આજે રહ્યાં,
હૈયાં ય કિન્તુ છે થયાં પાષાણ–ધાતુસમાં!
ચૂસે બધુંએ સત્વ થોડા સ્વાર્થમાં અંધા બની,
અળગાં કરી પોતા તણાં
ભાંડુ ઘણાં જે દીન શોષાતા રહ્યાં!
જોતી રીબાતી માવડી,
સંતાન રેંસાઈ રહ્યાં સંતાનથી!

આ ગામડાં
ખૂણે પડ્યા પાવા, બજી હોટેલની થાળી રહી;
એ વાડકાઓ દૂધના ને છાશની ગોળી ગઈ!
તૂટેલ ગંદા કોંપની ચાના રગડ,
ઊગે નહિં વ્હાણું અહિં બીડી વગર,
ના રોશની છે શ્હેરની, આવી છતાં ત્યાંની ગટર,
પૂજા અને બાધા છતાં દેરાં ઉજડ,
ને ખેતરોને ખૂંદતું આવી રહ્યું છે કાગળો કેરું કટક!


આ ગામડાં!
ભેગી બધાની એકદા ખેતી થશે,
કામે નવાં કંઈ સાધનો લાગી જશે;
ખાડા અને ખૈયા મટી
રસ્તા થશે પ્હોળા અને પાકા બધે,
ફેલાઈ જાશે વીજળી,

ન્હાનાં ઘરોની હાર ઘાટીલી સુખાળી શોભશે,
સારાં દવાખાનાં થશે,
ગ્રંથાલયો, શાળા, બગીચાઓ થશે,
ઢોરો તણી આ છાપરીઓ ધારશે કાયા નવી,
ઘી, દૂધ, માખણની અને મધની થશે કૈં મંડળી,
ક્રીડાંગણો, ચિત્રાલયો,
આરામવાળા વાહનો,
ન્હેરો, નળો, ટાંકી, ફૂવારાઓ!


અરે! બસ હો હવે!
આકાશમાં ખાલી મિનારાં કાં ચણો?
જોવા નથી રાજી અમે
ઉદ્ધારના નકશા-નિવેદનમાં રહ્યાં એ ગામડાં!
લેખો મહિં ને ભાષણો માંહે મઢેલાં ગામડાં!
આ ગામડાં!

પાવા તણી મીઠી ખુવારીથી ભરેલા આયખાં,
ફૂલો સમાં નિર્દોષ ખુલ્લાં ખેતરો જેવાં હયાં,
કૂવે વલોણે માખણે જીવન્ત એવાં ગામડાં
જોયાં ભલે એ ગાયકે બિરદાવિયાં.
ના ચાલતી મારી જબાં
હું તો નિહાળું છું બધે એ કલ્પનાનાં માળખાં.


आ गामडां के कल्पनानां माळखां?


आ गामडां!
आवो उजाणीए,
बधांने साथ लावजो!
खुल्लां खेतरोमां घूमशुं;
छे पोंक ताजो सो’डतो,
खाता धराशुं ना, पची जाशे बधुं.
पीशुं कुवेथी खेंचिया पाणी मधु.

बपोरनो तडको हशे
ने आंबला वींझणा वाता हशे;
मीठो वळी पावो हशे:
सौ आवजो!
आ कोशियानां गान, टहौको मोरनो घेरो हशे,
ने गावडीनी घंटडीओ वागती झीणी हशे.
आ वेळ तो आरामथी,
सौ आवजो!

बारोट संगे पाळियाओ पेखशुं,
आघे महादेव जशुं,
ने गोरजे घेराई पाछा आवशुं.
सौ आवजो!

छे चांदनीनी रात, खुल्ली आ फळी,
सौ खेलशुं,
ढंढोळता आखी धराने रासडा;
ने छेवटे
दूधे भरेला पी जईशुं वाडका.


आ गामडां!
जोनार एनाने मुबारक!
आज तो ए कल्पनानां माळखां!
आवो,
अहिं आकाश पर टांपी रह्यां
खुल्लां छतां छानां रहेलां खेतरो.
(के खेतरोना नामे रह्यां कोठारियां?)

ज्यां जीरवाया कोप काळा व्योमना,
भंडार खूट्या ना वळी जे भोमना,
ते ठामनां
लाखो जनो भूखे भमे कंकाल शां!
छे भोम ए,
रे! व्योम ए,
अंगार तोये भूखनो पेटाय रोमेरोम कां?

पृथ्वीपटे बीजे बधे छे बावडां,
आकाशने टेके अहिं तो छे रह्यां सौ हाडकां!
लाखो करोडनी छतां,
जाणी नहोती भूख गोझारी यहां!
ना बावडां आजे रह्यां,
हैयां य किन्तु छे थयां पाषाण–धातुसमां!
चूसे बधुंए सत्व थोडा स्वार्थमां अंधा बनी,
अळगां करी पोता तणां
भांडु घणां जे दीन शोषाता रह्यां!
जोती रीबाती मावडी,
संतान रेंसाई रह्यां संतानथी!

आ गामडां
खूणे पड्या पावा, बजी होटेलनी थाळी रही;
ए वाडकाओ दूधना ने छाशनी गोळी गई!
तूटेल गंदा कोंपनी चाना रगड,
ऊगे नहिं व्हाणुं अहिं बीडी वगर,
ना रोशनी छे श्हेरनी, आवी छतां त्यांनी गटर,
पूजा अने बाधा छतां देरां उजड,
ने खेतरोने खूंदतुं आवी रह्युं छे कागळो केरुं कटक!


आ गामडां!
भेगी बधानी एकदा खेती थशे,
कामे नवां कंई साधनो लागी जशे;
खाडा अने खैया मटी
रस्ता थशे प्होळा अने पाका बधे,
फेलाई जाशे वीजळी,

न्हानां घरोनी हार घाटीली सुखाळी शोभशे,
सारां दवाखानां थशे,
ग्रंथालयो, शाळा, बगीचाओ थशे,
ढोरो तणी आ छापरीओ धारशे काया नवी,
घी, दूध, माखणनी अने मधनी थशे कैं मंडळी,
क्रीडांगणो, चित्रालयो,
आरामवाळा वाहनो,
न्हेरो, नळो, टांकी, फूवाराओ!


अरे! बस हो हवे!
आकाशमां खाली मिनारां कां चणो?
जोवा नथी राजी अमे
उद्धारना नकशा-निवेदनमां रह्यां ए गामडां!
लेखो महिं ने भाषणो मांहे मढेलां गामडां!
आ गामडां!

पावा तणी मीठी खुवारीथी भरेला आयखां,
फूलो समां निर्दोष खुल्लां खेतरो जेवां हयां,
कूवे वलोणे माखणे जीवन्त एवां गामडां
जोयां भले ए गायके बिरदावियां.
ना चालती मारी जबां
हुं तो निहाळुं छुं बधे ए कल्पनानां माळखां.


A Gamadan Ke Kalpananan Malakhan?

1
A gamadan! Avo ujanie,
Badhanne sath lavajo! Khullan khetaroman ghumashun;
Chhe ponka tajo so’dato,
Khata dharashun na, pachi jashe badhun. Pishun kuvethi khenchiya pani madhu.

Baporano tadako hashe
Ne anbala vinzana vata hashe;
Mitho vali pavo hashe:
Sau avajo! A koshiyanan gana, tahauko morano ghero hashe,
Ne gavadini ghantadio vagati zini hashe. A vel to aramathi,
Sau avajo!

Barot sange paliyao pekhashun,
Aghe mahadev jashun,
Ne goraje gherai pachha avashun. Sau avajo!

Chhe chandanini rata, khulli a fali,
Sau khelashun,
Dhandholata akhi dharane rasada;
Ne chhevate
Dudhe bharela pi jaishun vadaka.

2
A gamadan! Jonar enane mubaraka! Aj to e kalpananan malakhan! Avo,
Ahin akash par tanpi rahyan
Khullan chhatan chhanan rahelan khetaro.
(ke khetarona name rahyan kothariyan?)

Jyan jiravaya kop kala vyomana,
Bhandar khutya na vali je bhomana,
Te thamanan
Lakho jano bhukhe bhame kankal shan! Chhe bhom e,
Re! Vyom e,
Angar toye bhukhano petaya romerom kan?

Pruthvipate bije badhe chhe bavadan,
Akashane teke ahin to chhe rahyan sau hadakan! Lakho karodani chhatan,
Jani nahoti bhukh gozari yahan! Na bavadan aje rahyan,
Haiyan ya kintu chhe thayan pashana-dhatusaman! Chuse badhune satva thoda swarthaman andha bani,
Alagan kari pota tanan
Bhandu ghanan je din shoshata rahyan! Joti ribati mavadi,
Santan rensai rahyan santanathi!

A gamadan
Khune padya pava, baji hotelani thali rahi;
E vadakao dudhana ne chhashani goli gai! Tutel ganda konpani chana ragada,
Uge nahin vhanun ahin bidi vagara,
Na roshani chhe shherani, avi chhatan tyanni gatara,
Puja ane badha chhatan deran ujada,
Ne khetarone khundatun avi rahyun chhe kagalo kerun kataka!

3
A gamadan! Bhegi badhani ekada kheti thashe,
Kame navan kani sadhano lagi jashe;
Khada ane khaiya mati
Rasta thashe phola ane paka badhe,
Felai jashe vijali,

Nhanan gharoni har ghatili sukhali shobhashe,
Saran davakhanan thashe,
Granthalayo, shala, bagichao thashe,
Dhoro tani a chhapario dharashe kaya navi,
Ghi, dudha, makhanani ane madhani thashe kain mandali,
Kridangano, chitralayo,
Aramavala vahano,
Nhero, nalo, tanki, fuvarao!

4
Are! Bas ho have! Akashaman khali minaran kan chano? Jova nathi raji ame
Uddharana nakasha-nivedanaman rahyan e gamadan! Lekho mahin ne bhashano manhe madhelan gamadan! A gamadan!

Pava tani mithi khuvarithi bharela ayakhan,
Fulo saman nirdosh khullan khetaro jevan hayan,
Kuve valone makhane jivanta evan gamadan
Joyan bhale e gayake biradaviyan. Na chalati mari jaban
Hun to nihalun chhun badhe e kalpananan malakhan.


Ā gāmaḍān ke kalpanānān māḷakhān?

1
Ā gāmaḍān! Āvo ujāṇīe,
Badhānne sāth lāvajo! Khullān khetaromān ghūmashun;
Chhe ponka tājo so’ḍato,
Khātā dharāshun nā, pachī jāshe badhun. Pīshun kuvethī khenchiyā pāṇī madhu.

Baporano taḍako hashe
Ne ānbalā vīnzaṇā vātā hashe;
Mīṭho vaḷī pāvo hashe:
Sau āvajo! Ā koshiyānān gāna, ṭahauko morano ghero hashe,
Ne gāvaḍīnī ghanṭaḍīo vāgatī zīṇī hashe. Ā veḷ to ārāmathī,
Sau āvajo!

Bāroṭ sange pāḷiyāo pekhashun,
Āghe mahādev jashun,
Ne goraje gherāī pāchhā āvashun. Sau āvajo!

Chhe chāndanīnī rāta, khullī ā faḷī,
Sau khelashun,
Ḍhanḍhoḷatā ākhī dharāne rāsaḍā;
Ne chhevaṭe
Dūdhe bharelā pī jaīshun vāḍakā.

2
Ā gāmaḍān! Jonār enāne mubāraka! Āj to e kalpanānān māḷakhān! Āvo,
Ahin ākāsh par ṭānpī rahyān
Khullān chhatān chhānān rahelān khetaro.
(ke khetaronā nāme rahyān koṭhāriyān?)

Jyān jīravāyā kop kāḷā vyomanā,
Bhanḍār khūṭyā nā vaḷī je bhomanā,
Te ṭhāmanān
Lākho jano bhūkhe bhame kankāl shān! Chhe bhom e,
Re! Vyom e,
Angār toye bhūkhano peṭāya romerom kān?

Pṛuthvīpaṭe bīje badhe chhe bāvaḍān,
Ākāshane ṭeke ahin to chhe rahyān sau hāḍakān! Lākho karoḍanī chhatān,
Jāṇī nahotī bhūkh gozārī yahān! Nā bāvaḍān āje rahyān,
Haiyān ya kintu chhe thayān pāṣhāṇa–dhātusamān! Chūse badhune satva thoḍā swārthamān andhā banī,
Aḷagān karī potā taṇān
Bhānḍu ghaṇān je dīn shoṣhātā rahyān! Jotī rībātī māvaḍī,
Santān rensāī rahyān santānathī!

Ā gāmaḍān
Khūṇe paḍyā pāvā, bajī hoṭelanī thāḷī rahī;
E vāḍakāo dūdhanā ne chhāshanī goḷī gaī! Tūṭel gandā konpanī chānā ragaḍa,
Ūge nahin vhāṇun ahin bīḍī vagara,
Nā roshanī chhe shheranī, āvī chhatān tyānnī gaṭara,
Pūjā ane bādhā chhatān derān ujaḍa,
Ne khetarone khūndatun āvī rahyun chhe kāgaḷo kerun kaṭaka!

3
Ā gāmaḍān! Bhegī badhānī ekadā khetī thashe,
Kāme navān kanī sādhano lāgī jashe;
Khāḍā ane khaiyā maṭī
Rastā thashe phoḷā ane pākā badhe,
Felāī jāshe vījaḷī,

Nhānān gharonī hār ghāṭīlī sukhāḷī shobhashe,
Sārān davākhānān thashe,
Granthālayo, shāḷā, bagīchāo thashe,
Ḍhoro taṇī ā chhāparīo dhārashe kāyā navī,
Ghī, dūdha, mākhaṇanī ane madhanī thashe kain manḍaḷī,
Krīḍāngaṇo, chitrālayo,
Ārāmavāḷā vāhano,
Nhero, naḷo, ṭānkī, fūvārāo!

4
Are! Bas ho have! Ākāshamān khālī minārān kān chaṇo? Jovā nathī rājī ame
Uddhāranā nakashā-nivedanamān rahyān e gāmaḍān! Lekho mahin ne bhāṣhaṇo mānhe maḍhelān gāmaḍān! Ā gāmaḍān!

Pāvā taṇī mīṭhī khuvārīthī bharelā āyakhān,
Fūlo samān nirdoṣh khullān khetaro jevān hayān,
Kūve valoṇe mākhaṇe jīvanta evān gāmaḍān
Joyān bhale e gāyake biradāviyān. Nā chālatī mārī jabān
Hun to nihāḷun chhun badhe e kalpanānān māḷakhān.


Source : હસિત બૂચ