અતિજ્ઞાન - Atignana - Lyrics

અતિજ્ઞાન

ઉદગ્રીવ દૃષ્ટિ કરતાં નભ શૂન્ય ભાસે
ઝાંખી દિશા પણ જણાય, અનિષ્ટ પાસે
જામી ગઈ તરત ઘોર, કરાલ રાત
લાગી બધે પ્રસરવા પુર માંહિ વાત
અનુષ્ટુપ
ઇંદ્રપ્રસ્થજનો આજે વિચાર કરતા હતા
એક બાબતને માટે શંકા સૌ ધરતા હતા
ઉપજાતિ
દુર્યોધન પ્રેષિત દૂત એક
દેખાવમાં ઘાતક દુષ્ટ છેક
જતો હતો અંધ થતી નિશામાં
સુગુપ્ત રાજગૃહની દિશામાં
અનુષ્ટુપ
શાને આવ્યો હશે, તેની કલ્પનાઓ ચલાવતા
ભય સંદેહ દર્શાવી, શિર કોઈ હલાવતા
વંશસ્થ
નિગૂઢ શંકા પુરવાસીઓની આ
જરાય નિષ્કારણ તો નહોતી હા
કરેલ આમંત્રણ ધર્મરાજને
રમાડવા દ્યૂત અનિષ્ટભાજને
અનુષ્ટુપ
હા કહીને રજા આપી યશસ્વી જ્યેષ્ઠ પાંડવે
બોલાવ્યા ત્રણ બંધુને મળવાને પછી હવે
દ્રુતવિલંબિત
શિશુ સમાન ગણી સહદેવને
ખબર આ કંઈએ ન કર્યા હતા
અવર સર્વ ગયા નૃપની કને
પરમ દુ:ખિત અંતરમાં થતા
અનુષ્ટુપ
કનિષ્ઠ દ્રૌપદી સાથે પોતાના વાસમાં હતો
સતી ખેદ હતી જોતી વદને વધતો જતો
વંશસ્થ
ત્રિકાલનું જ્ઞાન હતું કુમારને
નજીક આંખે નિરખે થનારને
સ્વપક્ષનો દ્યૂત વિષે પરાજય
વળી દિસે દ્રૌપદીમાનનો ક્ષય
અનુષ્ટુપ
જાણે બધું, તથાપિ કૈં કહેવાની રજા નહીં
શમાવી ન શકે તેથી મૂંઝાય મનની મહીં
વંશસ્થ
નહીં શકું હાય! બચાવી કોઈને
અશક્ત જેવો રહું બેસી રોઈને
ખરે! દિસે દુ:ખદ શાપ આ મને
નિહાળું છું ભૂત ભવિષ્ય જે કને
અનુષ્ટુપ
“હા ધિક્! હા ધિક્! કૃતઘ્ની હું આમ મૌન ધરી રહું
આવતું વાદળું દેખી મુખથી ન કશું કહું”
વંશસ્થ
વિચારતા નેત્ર જલે ભરાય છે
શરીરનું ચેતન ત્યાં હરાય છે
લઈ જઈને પ્રિય વક્ષની સમી
ગ્રહી કરે મસ્તકથી રહ્યો નમી
અનુષ્ટુપ
રહી જરા ફરી પાછો છૂટો થાય શરીરથી
“પ્રિયે! સ્પર્શ કરૂં શું હું? અધિકાર જરા નથી”
વંશસ્થ
“કરાય શું નિષ્ફલ જ્ઞાન સર્વ આ
થનાર ચીજો નવ થાય અન્યથા
સદૈવ ચિંતા દિલમાં વહ્યા કરૂં
અનેક હું એકલડો સહ્યા કરૂં”
પુષ્પિતાગ્રા
“રજની મહિં સખી ઘણીક વેળા
નયન મળે નહિ ઊંઘ જાય ચાલી
કરી તુજ શિરકેશ સર્વ ભેળા
વદન સુધાકરને રહું નિહાળી”
ઉપજાતિ
આવું કહ્યું, ત્યાં શિર શૂળ ચાલ્યું
રહ્યું નહીં મસ્તક મત્ત ઝાલ્યું
મારી કુમારે અતિ આર્ત્ત હાય
કહ્યું, “હવે એક જ છે ઉપાય”
ચાલી જરા ને ગ્રહી એક સીસી
પ્યાલી ભરી દંતથી ઓષ્ઠ પીસી
ખાલી કરી કંઠ વિષે ત્વરાથી
ગયો બધો એ બદલાઈ આથી
અનુષ્ટુપ
સતી બેભાન શય્યામાં ગંધથી જ પડી ગઈ
સૂતો જ્યોતિષી પ્યાલીને છાતી સાથે જડી દઈ

-મણિશંકર રત્નજી ભટ્ટ - કાન્ત


Atignana

Udagriv drushti karatan nabh shunya bhase
Zankhi dish pan janaya, anishṭa pase
Jami gai tarat ghora, karal rata
Lagi badhe prasarav pur manhi vata
Anushtupa
Indraprasthajano aje vichar karat hata
Ek babatane mate shanka sau dharat hata
Upajati
Duryodhan preshit dut eka
Dekhavaman ghatak dushṭa chheka
Jato hato andha thati nishaman
Sugupṭa rajagruhani dishaman
Anushtupa
Shane avyo hashe, teni kalpanao chalavata
Bhaya sandeh darshavi, shir koi halavata
Vanshastha
Nigudh shanka puravasioni a
Jaraya nishkaran to nahoti h
Karel amantran dharmarajane
Ramadav dyut anishṭabhajane
Anushtupa
H kahine raj api yashasvi jyeshtha pandave
Bolavya tran bandhune malavane pachhi have
Drutavilanbita
Shishu saman gani sahadevane
Khabar a kanie n karya hat
Avar sarva gaya nrupani kane
Param du:khit antaraman thata
Anushtupa
Kanishtha draupadi sathe potan vasaman hato
Sati khed hati joti vadane vadhato jato
Vanshastha
Trikalanun gnan hatun kumarane
Najik ankhe nirakhe thanarane
Svapakshano dyut vishe parajaya
Vali dise draupadimanano kshaya
Anushtupa
Jane badhun, tathapi kain kahevani raj nahin
Shamavi n shake tethi munzaya manani mahin
Vanshastha
Nahin shakun haya! bachavi koine
Ashakṭa jevo rahun besi roine
Khare! Dise du:khad shap a mane
Nihalun chhun bhut bhavishya je kane
Anushtup
“h dhik! H dhik! Krutaghni hun am maun dhari rahun
avatun vadalun dekhi mukhathi n kashun kahun”
Vanshastha
Vicharat netra jale bharaya chhe
Shariranun chetan tyan haraya chhe
Lai jaine priya vakshani sami
Grahi kare mastakathi rahyo nami
Anushtupa
Rahi jar fari pachho chhuto thaya sharirathi
“priye! Sparsha karun shun hun? Adhikar jar nathi”
Vanshastha
“karaya shun nishfal gnan sarva a
Thanar chijo nav thaya anyatha
Sadaiv chinṭa dilaman vahya karun
Anek hun ekalado sahya karun”
Pushpitagra
“rajani mahin sakhi ghanik vela
Nayan male nahi ungha jaya chali
Kari tuj shirakesh sarva bhela
Vadan sudhakarane rahun nihali”
Upajati
Avun kahyun, tyan shir shul chalyun
Rahyun nahin mastak matṭa zalyun
Mari kumare ati artṭa haya
Kahyun, “Have ek j chhe upaya”
Chali jar ne grahi ek sisi
Pyali bhari dantathi oshtha pisi
Khali kari kantha vishe tvarathi
Gayo badho e badalai athi
Anushtupa
Sati bebhan shayyaman gandhathi j padi gai
Suto jyotishi pyaline chhati sathe jadi dai

-manishankar ratnaji bhatṭa - kanta

Source: Mavjibhai