ધૂમકેતુનો પડકાર - Dhumaketuno Padakara - Gujarati

ધૂમકેતુનો પડકાર

એ કોણ નમન સંભારે? એ કોણ ઝૂકાવે શિર?
એ નેકી કોણ પુકારે? કાયર, અલ્પાત્મ, અધીર!

એ કોણ પુકારે ‘નમવું’? કોને ધરતા શિરતાજ?
શું અન્ય જીવનમાં શમવું? નહિ સ્વીકારું હું રવિરાજ!

મુજ હૈયે અગ્નિઉછાળા, બલ ઝરતું આ મુજ અંગ,
શું સરજ્યાં કરવા ચાળા? આચરવા પામર ઢંગ?

એ શા દરબારો ભરવા? શી ઝૂકી ભરવી સલામ!
શાં ખમા ખમા ઉચ્ચરવાં! રચના રંગીન ગુલામ!

નમી રવિ રજનીભર ઠરવું, ઊઠવું કરી કિરણ પ્રણામ,
પરિક્રમણ વર્ષભર કરવું, ઝીલવાં સ્મિત રોષ મુદ્દામ.

દીધાં ડગલાં પગ ધરવો, ન ચીલા બહાર જવાય!
એ ભાવ ગમે નહિ ‘વરવો’, એ બંધન નવ સહેવાય!

હું વિકટ માર્ગને શોધું, હું ચઢું અગમ ગિરિશૃંગ,
હું દેવયાન પણ રોધું, કરું જીર્ણપંથનો ભંગ.

તજી દાસ તણાં એ ટોળાં, રચું નવીન માર્ગ ધરી ધીર;
અવનવા ભયાનક ઝોલાં લઉં બંડખોર બલવીર.

ધિક્ જીવનવિહોણી શાંતિ, ધિક્ પરાશ્રયી એ સુખ!
પરતેજે દીપતી કાંતિ, ધિક્ ધિક્ એ હસતાં મુખ!

હું ગ્રહગરબે નથી ફરતો, ભમતો ગગને ભરી ફાળ;
હું સ્ત્રેણ રમત નથી રમતો આપીને નિયમિત તાલ.

શું નિયમ ચક્રમાં ફરવું? શેં લ્હેવું ગુરુખેંચાણ?
શું ડરી ડરી ડગ ભરવું? ના ગમે ગુલામી લ્હાણ!

હું સ્વયંસ્ફુરણમાં ખીલતો ઝગમગતો સ્વયંપ્રકાશ,
મમ સર્જિત મોજે ઝીલતો તોડી યુગભરના પ્રાશ.

હું એકલ– સાથ ન શોધું, માગ્યું મેં નવ કદી દાન,
હું દયાભાવ અવરોધું, હું સદાય ભયથી અભાન.

અવકાશ અરણ્યે ઘૂમતો, ડૂબતો પાતાળ અનંત,
ગ્રહમાળામાં ઘમઘમતો હું દાશરથી બલવંત.

કંઈ વિરાટ ઝોલા ખાતો શોધું હું વિશ્વકિનાર,
વળી ખંડિત કરતો જાતો મહાકાલચક્રની ધાર.

હું અબંધ ગીતો ગાતો અણનમ–અણનિયમનપ્રિય,
દિલ ચાહે ત્યાં પથરાતો મનમોજી સ્વછંદ સક્રિય.

મુજ તેજકાય નવ રોધો, પામરતાના ઓ પૂંજ!
તમ દરિદ્ર નિયમ ન શોધો, હું રમતો મુક્તિકુંજ.

બસ, ખબરદાર, અથડાશો, તમ તનની ઊડશે ખાક;
નવ બંધનનાં ગીત ગાશો: હું સૃષ્ટિ ચઢાવીશ ચાક.

નવ દેહભંગથી ડરતો, ફુટશે અણગણ અંગાર,
મુજ શ્વેત કેતુ ફરફરતો વરસાવે અગ્નિધાર.


धूमकेतुनो पडकार

ए कोण नमन संभारे? ए कोण झूकावे शिर?
ए नेकी कोण पुकारे? कायर, अल्पात्म, अधीर!

ए कोण पुकारे ‘नमवुं’? कोने धरता शिरताज?
शुं अन्य जीवनमां शमवुं? नहि स्वीकारुं हुं रविराज!

मुज हैये अग्निउछाळा, बल झरतुं आ मुज अंग,
शुं सरज्यां करवा चाळा? आचरवा पामर ढंग?

ए शा दरबारो भरवा? शी झूकी भरवी सलाम!
शां खमा खमा उच्चरवां! रचना रंगीन गुलाम!

नमी रवि रजनीभर ठरवुं, ऊठवुं करी किरण प्रणाम,
परिक्रमण वर्षभर करवुं, झीलवां स्मित रोष मुद्दाम.

दीधां डगलां पग धरवो, न चीला बहार जवाय!
ए भाव गमे नहि ‘वरवो’, ए बंधन नव सहेवाय!

हुं विकट मार्गने शोधुं, हुं चढुं अगम गिरिशृंग,
हुं देवयान पण रोधुं, करुं जीर्णपंथनो भंग.

तजी दास तणां ए टोळां, रचुं नवीन मार्ग धरी धीर;
अवनवा भयानक झोलां लउं बंडखोर बलवीर.

धिक् जीवनविहोणी शांति, धिक् पराश्रयी ए सुख!
परतेजे दीपती कांति, धिक् धिक् ए हसतां मुख!

हुं ग्रहगरबे नथी फरतो, भमतो गगने भरी फाळ;
हुं स्त्रेण रमत नथी रमतो आपीने नियमित ताल.

शुं नियम चक्रमां फरवुं? शें ल्हेवुं गुरुखेंचाण?
शुं डरी डरी डग भरवुं? ना गमे गुलामी ल्हाण!

हुं स्वयंस्फुरणमां खीलतो झगमगतो स्वयंप्रकाश,
मम सर्जित मोजे झीलतो तोडी युगभरना प्राश.

हुं एकल– साथ न शोधुं, माग्युं में नव कदी दान,
हुं दयाभाव अवरोधुं, हुं सदाय भयथी अभान.

अवकाश अरण्ये घूमतो, डूबतो पाताळ अनंत,
ग्रहमाळामां घमघमतो हुं दाशरथी बलवंत.

कंई विराट झोला खातो शोधुं हुं विश्वकिनार,
वळी खंडित करतो जातो महाकालचक्रनी धार.

हुं अबंध गीतो गातो अणनम–अणनियमनप्रिय,
दिल चाहे त्यां पथरातो मनमोजी स्वछंद सक्रिय.

मुज तेजकाय नव रोधो, पामरताना ओ पूंज!
तम दरिद्र नियम न शोधो, हुं रमतो मुक्तिकुंज.

बस, खबरदार, अथडाशो, तम तननी ऊडशे खाक;
नव बंधननां गीत गाशो: हुं सृष्टि चढावीश चाक.

नव देहभंगथी डरतो, फुटशे अणगण अंगार,
मुज श्वेत केतु फरफरतो वरसावे अग्निधार.


Dhumaketuno Padakara

E kon naman sanbhare? e kon zukave shira? E neki kon pukare? Kayara, alpatma, adhira!

E kon pukare ‘namavun’? kone dharata shirataja? Shun anya jivanaman shamavun? Nahi svikarun hun raviraja!

Muj haiye agniuchhala, bal zaratun a muj anga,
Shun sarajyan karava chala? acharava pamar dhanga?

E sha darabaro bharava? Shi zuki bharavi salama! Shan khama khama uchcharavan! rachana rangin gulama!

Nami ravi rajanibhar tharavun, uthavun kari kiran pranama,
Parikraman varshabhar karavun, zilavan smit rosh muddama.

Didhan dagalan pag dharavo, n chila bahar javaya! E bhav game nahi ‘varavo’, e bandhan nav sahevaya!

Hun vikat margane shodhun, hun chadhun agam girishrunga,
Hun devayan pan rodhun, karun jirnapanthano bhanga.

Taji das tanan e tolan, rachun navin marga dhari dhira;
Avanava bhayanak zolan laun bandakhor balavira.

Dhik jivanavihoni shanti, dhik parashrayi e sukha! Parateje dipati kanti, dhik dhik e hasatan mukha!

Hun grahagarabe nathi farato, bhamato gagane bhari fala;
Hun stren ramat nathi ramato apine niyamit tala.

Shun niyam chakraman faravun? shen lhevun gurukhenchana? Shun dari dari dag bharavun? Na game gulami lhana!

Hun svayansfuranaman khilato zagamagato svayanprakasha,
Mam sarjit moje zilato todi yugabharana prasha.

Hun ekala- sath n shodhun, magyun men nav kadi dana,
Hun dayabhav avarodhun, hun sadaya bhayathi abhana.

Avakash aranye ghumato, dubato patal ananta,
Grahamalaman ghamaghamato hun dasharathi balavanta.

Kani virat zola khato shodhun hun vishvakinara,
Vali khandit karato jato mahakalachakrani dhara.

Hun abanda gito gato ananama-ananiyamanapriya,
Dil chahe tyan patharato manamoji svachhanda sakriya.

Muj tejakaya nav rodho, pamaratana o punja! Tam daridra niyam n shodho, hun ramato muktikunja.

Basa, khabaradara, athadasho, tam tanani udashe khaka;
Nav bandhananan git gasho: hun srushti chadhavish chaka.

Nav dehabhangathi darato, futashe anagan angara,
Muj shvet ketu farafarato varasave agnidhara.


Dhūmaketuno paḍakāra

E koṇ naman sanbhāre? e koṇ zūkāve shira? E nekī koṇ pukāre? Kāyara, alpātma, adhīra!

E koṇ pukāre ‘namavun’? kone dharatā shiratāja? Shun anya jīvanamān shamavun? Nahi svīkārun hun ravirāja!

Muj haiye agniuchhāḷā, bal zaratun ā muj anga,
Shun sarajyān karavā chāḷā? ācharavā pāmar ḍhanga?

E shā darabāro bharavā? Shī zūkī bharavī salāma! Shān khamā khamā uchcharavān! rachanā rangīn gulāma!

Namī ravi rajanībhar ṭharavun, ūṭhavun karī kiraṇ praṇāma,
Parikramaṇ varṣhabhar karavun, zīlavān smit roṣh muddāma.

Dīdhān ḍagalān pag dharavo, n chīlā bahār javāya! E bhāv game nahi ‘varavo’, e bandhan nav sahevāya!

Hun vikaṭ mārgane shodhun, hun chaḍhun agam girishṛunga,
Hun devayān paṇ rodhun, karun jīrṇapanthano bhanga.

Tajī dās taṇān e ṭoḷān, rachun navīn mārga dharī dhīra;
Avanavā bhayānak zolān laun banḍakhor balavīra.

Dhik jīvanavihoṇī shānti, dhik parāshrayī e sukha! Parateje dīpatī kānti, dhik dhik e hasatān mukha!

Hun grahagarabe nathī farato, bhamato gagane bharī fāḷa;
Hun streṇ ramat nathī ramato āpīne niyamit tāla.

Shun niyam chakramān faravun? shen lhevun gurukhenchāṇa? Shun ḍarī ḍarī ḍag bharavun? Nā game gulāmī lhāṇa!

Hun svayansfuraṇamān khīlato zagamagato svayanprakāsha,
Mam sarjit moje zīlato toḍī yugabharanā prāsha.

Hun ekala– sāth n shodhun, māgyun men nav kadī dāna,
Hun dayābhāv avarodhun, hun sadāya bhayathī abhāna.

Avakāsh araṇye ghūmato, ḍūbato pātāḷ ananta,
Grahamāḷāmān ghamaghamato hun dāsharathī balavanta.

Kanī virāṭ zolā khāto shodhun hun vishvakināra,
Vaḷī khanḍit karato jāto mahākālachakranī dhāra.

Hun abanḍa gīto gāto aṇanama–aṇaniyamanapriya,
Dil chāhe tyān patharāto manamojī svachhanda sakriya.

Muj tejakāya nav rodho, pāmaratānā o pūnja! Tam daridra niyam n shodho, hun ramato muktikunja.

Basa, khabaradāra, athaḍāsho, tam tananī ūḍashe khāka;
Nav bandhananān gīt gāsho: hun sṛuṣhṭi chaḍhāvīsh chāka.

Nav dehabhangathī ḍarato, fuṭashe aṇagaṇ angāra,
Muj shvet ketu farafarato varasāve agnidhāra.


Source : રમણલાલ વસંતલાલ દેસાઈ