ફૂટપાથના સુનારા - Futapathana Sunara - Gujarati

ફૂટપાથના સુનારા

સુતાં છે સોડમાં લેઈ પૂંજીઓ પોટલી તણી
ફાટેલાં ચીંથરાંની કે સુકેલી રોટલી તણી
વિશાળા રાજ રસ્તાના વિશાળા ફૂટપાથની
પથારીઓ પથ્થરપોચી કરી પોઢ્યાં પ્રશાન્ત સૌ

પોઢાડવા પથ્થર-પંથશાયીને હોટેલમાં ગાયન થૈ રહ્યાં
પિશાબખાનાં તણી વાસવંતો વાયુ થઈ વીઝણલો વહી રહ્યો
ને મોટરોના થડકાટ બાજે લક્ષ્મી પરીના ઘૂઘરા સમાણા
તાઢી સપાટી ફૂટપાથ કેરી આમંત્રતી સો મણની તળાઈ શી

સૂતાં છે બાળ ને બુઢ્ઢાં, જુવાનો જિંદગીભૂખ્યાં
અધૂરે વસ્ત્ર ને પેટે ગંદકીની ગમાણમાં
પડ્યાં છે ડબલાં ઊંધાં પાણીનાં હાથ વાગતાં
ઊંઘમાં અંગ આકારો ધરે બેડોળ એમનાં

પ્રશાન્ત છે, જીવનની અશાંતિને જન્માવનારી સરી છે જ જાગૃતિ
પ્રશાન્ત કાયા; મન આત્મ એમનાં અનાદિથી જાગૃતિહીન શાંત છે
પરિસ્થિતિચક્ર ચલંત કારમું ખેંચી અહીં આ સમુદાય લાવ્યું
જતું રહ્યું જ્યાં શિરથી જ છાપરું ગયું હશે શું નહિ શું જ એમનું

ગયું શાને, કશી રીતે, સમજ્યાં સમજ્યાં ન એ
કપાળે હાથ કૂટીને અહીં સુતાં થયાં જ એ
આત્મઅજ્ઞાનનો દોષ, સકંજો કે સમાજનો
શાહુકાર તણી સૂડી, રાજ્યની કે ખફાદિલી

એ કૂટ કૈં કારણમાળ ઊઠતી, સંપત્તિના સંગ્રહચક્ર કેરી
ભીંસીપીસી માનવમાળખાં એ, લૈ લોટ, આ ફેંકી દીધાં જ ફોતરાં
વિમુઢ એ અંતરચિત્ત બાપડાં સંજોગ વંટોળ વિષે ફસાયલાં
ઊડે પડે ચક્કરતાં. ઘવાતાં, પૃથ્વી પરે સૌ પછડાય પામરાં!

કોણને પ્રાર્થવું, કોને દોષવું, યાચવું વળી
અજાણ્યાં જિન્દગીના આ ગૂઢ આડંબરો થકી
જાગૃતિ ફૂંકતી જ્વાલા શમતાં તે પડ્યાં અહીં
જાગૃતિ ઊંઘતી જાતે, ચક્ર સંયોગનું સૂતું

એ જાગતા અંતરને ઊંઘાડવા યોજાય છે યુક્તિ પરંપરાઓ
આચારની, ભક્તિની, રાષ્ટ્રભાવની મોહોર્મિજાળો મધુ ઘેન પ્રેરતી
ઊંઘાડવાની પણ ઔષધિ કદી જગાડવાની જ બની પડે કદી
જંજીરને જે ઘડતી હથોડી ઘડી દિયે છે સમશેર કોક દી

જાગશે ભૂમિ પોઢ્યાં આ, પથ્થરે પાંખ આવશે
કાલે તો ભીખશે જોકે, અકાલે ક્રાંતિ લાવશે
સંપત્તિ સંચિતા સર્જે ઝંઝાનિલો વિપત્તિના
એહના ગિરિ શા હર્મ્યો સર્જે દારિદ્રય-જંગલો

દિને દિને એ દૃઢતી દરિદ્રતા સંપત્તિને અર્પત ખાદ્ય મોંઘું
ઐશ્વર્ય વિસ્તાર થકી જ રાચતી સંપત્તિ પીતી નિજ નાશનો નશો
દારિદ્રયનો એ દવ દીન કેરાં હૈયાં વિશે નિત્ય થતો જ સંચિત
હર્મ્યે થતી સંચિત સંપતો એ, સંચે અરે સત્ત્વ જ ક્રાન્તિ કેરાં!

દારિદ્રયારણ્યથી રે હા દાવાનળ ભભૂકશે
સુખિયા હર્મ્યવાસીને ચણાની જેમ ભૂંજશે
ગુંજશે કારમાં ગીતો સોણલાં મિષ્ટ ભાંગશે
જાગેલું સત્ત્વ સૃષ્ટિનું ના પછી ભીખ માંગશે

વિકાસનો જે ક્રમ તે પિછાન્યા વિના કદી માનવ અંધ ચાલશે
વિકાસના ગર્ભ વિષે ભરાયેલો સંહાર ત્યાં સર્જન અર્થ આવશે!
એ ભાવિની મંગલનાદ ઘંટા ગુંજારતી કર્ણ વિષે મધુરવું
પ્રચ્છન્ન એના અધુરા નિનાદના અભાન આશ્વાસનમાં સૂતાં આ

સૂતાં છો સોડમાં લેઈ પૂંજીઓ પિષ્ટ પ્રાણની
રૂઠેલી જિન્દગીઓની તપેલી ઉર-ઊર્મિની
વિશાળી સંપતે સર્જ્યાં વિશાળા દુઃખધામની
પથારી પથ્થરપોચી વિષે પોઢ્યાં પ્રશાન્ત છે!


फूटपाथना सुनारा

सुतां छे सोडमां लेई पूंजीओ पोटली तणी
फाटेलां चींथरांनी के सुकेली रोटली तणी
विशाळा राज रस्ताना विशाळा फूटपाथनी
पथारीओ पथ्थरपोची करी पोढ्यां प्रशान्त सौ

पोढाडवा पथ्थर-पंथशायीने होटेलमां गायन थै रह्यां
पिशाबखानां तणी वासवंतो वायु थई वीझणलो वही रह्यो
ने मोटरोना थडकाट बाजे लक्ष्मी परीना घूघरा समाणा
ताढी सपाटी फूटपाथ केरी आमंत्रती सो मणनी तळाई शी

सूतां छे बाळ ने बुढ्ढां, जुवानो जिंदगीभूख्यां
अधूरे वस्त्र ने पेटे गंदकीनी गमाणमां
पड्यां छे डबलां ऊंधां पाणीनां हाथ वागतां
ऊंघमां अंग आकारो धरे बेडोळ एमनां

प्रशान्त छे, जीवननी अशांतिने जन्मावनारी सरी छे ज जागृति
प्रशान्त काया; मन आत्म एमनां अनादिथी जागृतिहीन शांत छे
परिस्थितिचक्र चलंत कारमुं खेंची अहीं आ समुदाय लाव्युं
जतुं रह्युं ज्यां शिरथी ज छापरुं गयुं हशे शुं नहि शुं ज एमनुं

गयुं शाने, कशी रीते, समज्यां समज्यां न ए
कपाळे हाथ कूटीने अहीं सुतां थयां ज ए
आत्मअज्ञाननो दोष, सकंजो के समाजनो
शाहुकार तणी सूडी, राज्यनी के खफादिली

ए कूट कैं कारणमाळ ऊठती, संपत्तिना संग्रहचक्र केरी
भींसीपीसी मानवमाळखां ए, लै लोट, आ फेंकी दीधां ज फोतरां
विमुढ ए अंतरचित्त बापडां संजोग वंटोळ विषे फसायलां
ऊडे पडे चक्करतां. घवातां, पृथ्वी परे सौ पछडाय पामरां!

कोणने प्रार्थवुं, कोने दोषवुं, याचवुं वळी
अजाण्यां जिन्दगीना आ गूढ आडंबरो थकी
जागृति फूंकती ज्वाला शमतां ते पड्यां अहीं
जागृति ऊंघती जाते, चक्र संयोगनुं सूतुं

ए जागता अंतरने ऊंघाडवा योजाय छे युक्ति परंपराओ
आचारनी, भक्तिनी, राष्ट्रभावनी मोहोर्मिजाळो मधु घेन प्रेरती
ऊंघाडवानी पण औषधि कदी जगाडवानी ज बनी पडे कदी
जंजीरने जे घडती हथोडी घडी दिये छे समशेर कोक दी

जागशे भूमि पोढ्यां आ, पथ्थरे पांख आवशे
काले तो भीखशे जोके, अकाले क्रांति लावशे
संपत्ति संचिता सर्जे झंझानिलो विपत्तिना
एहना गिरि शा हर्म्यो सर्जे दारिद्रय-जंगलो

दिने दिने ए दृढती दरिद्रता संपत्तिने अर्पत खाद्य मोंघुं
ऐश्वर्य विस्तार थकी ज राचती संपत्ति पीती निज नाशनो नशो
दारिद्रयनो ए दव दीन केरां हैयां विशे नित्य थतो ज संचित
हर्म्ये थती संचित संपतो ए, संचे अरे सत्त्व ज क्रान्ति केरां!

दारिद्रयारण्यथी रे हा दावानळ भभूकशे
सुखिया हर्म्यवासीने चणानी जेम भूंजशे
गुंजशे कारमां गीतो सोणलां मिष्ट भांगशे
जागेलुं सत्त्व सृष्टिनुं ना पछी भीख मांगशे

विकासनो जे क्रम ते पिछान्या विना कदी मानव अंध चालशे
विकासना गर्भ विषे भरायेलो संहार त्यां सर्जन अर्थ आवशे!
ए भाविनी मंगलनाद घंटा गुंजारती कर्ण विषे मधुरवुं
प्रच्छन्न एना अधुरा निनादना अभान आश्वासनमां सूतां आ

सूतां छो सोडमां लेई पूंजीओ पिष्ट प्राणनी
रूठेली जिन्दगीओनी तपेली उर-ऊर्मिनी
विशाळी संपते सर्ज्यां विशाळा दुःखधामनी
पथारी पथ्थरपोची विषे पोढ्यां प्रशान्त छे!


Futapathana Sunara

Sutan chhe sodaman lei punjio potali tani
Fatelan chintharanni ke sukeli rotali tani
Vishala raj rastana vishala futapathani
Pathario paththarapochi kari podhyan prashanta sau

Podhadava paththara-panthashayine hotelaman gayan thai rahyan
Pishabakhanan tani vasavanto vayu thai vizanalo vahi rahyo
Ne motarona thadakat baje lakshmi parina ghughara samana
Tadhi sapati futapath keri amantrati so manani talai shi

Sutan chhe bal ne budhdhan, juvano jindagibhukhyan
Adhure vastra ne pete gandakini gamanaman
Padyan chhe dabalan undhan paninan hath vagatan
Unghaman anga akaro dhare bedol emanan

Prashanta chhe, jivanani ashantine janmavanari sari chhe j jagruti
Prashanta kaya; man atma emanan anadithi jagrutihin shanta chhe
Paristhitichakra chalanta karamun khenchi ahin a samudaya lavyun
Jatun rahyun jyan shirathi j chhaparun gayun hashe shun nahi shun j emanun

Gayun shane, kashi rite, samajyan samajyan n e
Kapale hath kutine ahin sutan thayan j e
Atmaajnyanano dosha, sakanjo ke samajano
Shahukar tani sudi, rajyani ke khafadili

E kut kain karanamal uthati, sanpattina sangrahachakra keri
Bhinsipisi manavamalakhan e, lai lota, a fenki didhan j fotaran
Vimudh e antarachitta bapadan sanjog vantol vishe fasayalan
Ude pade chakkaratan. ghavatan, pruthvi pare sau pachhadaya pamaran!

Konane prarthavun, kone doshavun, yachavun vali
Ajanyan jindagina a gudh adanbaro thaki
Jagruti funkati jvala shamatan te padyan ahin
Jagruti unghati jate, chakra sanyoganun sutun

E jagata antarane unghadava yojaya chhe yukti paranparao
Acharani, bhaktini, rashtrabhavani mohormijalo madhu ghen prerati
Unghadavani pan aushadhi kadi jagadavani j bani pade kadi
Janjirane je ghadati hathodi ghadi diye chhe samasher kok di

Jagashe bhumi podhyan a, paththare pankh avashe
Kale to bhikhashe joke, akale kranti lavashe
Sanpatti sanchita sarje zanzanilo vipattina
Ehana giri sha harmyo sarje daridraya-jangalo

Dine dine e drudhati daridrata sanpattine arpat khadya monghun
Aishvarya vistar thaki j rachati sanpatti piti nij nashano nasho
Daridrayano e dav din keran haiyan vishe nitya thato j sanchita
Harmye thati sanchit sanpato e, sanche are sattva j kranti keran!

Daridrayaranyathi re ha davanal bhabhukashe
Sukhiya harmyavasine chanani jem bhunjashe
Gunjashe karaman gito sonalan mishta bhangashe
Jagelun sattva srushtinun na pachhi bhikh mangashe

Vikasano je kram te pichhanya vina kadi manav anda chalashe
Vikasana garbh vishe bharayelo sanhar tyan sarjan arth avashe! E bhavini mangalanad ghanta gunjarati karna vishe madhuravun
Prachchhanna ena adhura ninadana abhan ashvasanaman sutan a

Sutan chho sodaman lei punjio pishta pranani
Rutheli jindagioni tapeli ura-urmini
Vishali sanpate sarjyan vishala duahkhadhamani
Pathari paththarapochi vishe podhyan prashanta chhe!


Fūṭapāthanā sunārā

Sutān chhe soḍamān leī pūnjīo poṭalī taṇī
Fāṭelān chīntharānnī ke sukelī roṭalī taṇī
Vishāḷā rāj rastānā vishāḷā fūṭapāthanī
Pathārīo paththarapochī karī poḍhyān prashānta sau

Poḍhāḍavā paththara-panthashāyīne hoṭelamān gāyan thai rahyān
Pishābakhānān taṇī vāsavanto vāyu thaī vīzaṇalo vahī rahyo
Ne moṭaronā thaḍakāṭ bāje lakṣhmī parīnā ghūgharā samāṇā
Tāḍhī sapāṭī fūṭapāth kerī āmantratī so maṇanī taḷāī shī

Sūtān chhe bāḷ ne buḍhḍhān, juvāno jindagībhūkhyān
Adhūre vastra ne peṭe gandakīnī gamāṇamān
Paḍyān chhe ḍabalān ūndhān pāṇīnān hāth vāgatān
Ūnghamān anga ākāro dhare beḍoḷ emanān

Prashānta chhe, jīvananī ashāntine janmāvanārī sarī chhe j jāgṛuti
Prashānta kāyā; man ātma emanān anādithī jāgṛutihīn shānta chhe
Paristhitichakra chalanta kāramun khenchī ahīn ā samudāya lāvyun
Jatun rahyun jyān shirathī j chhāparun gayun hashe shun nahi shun j emanun

Gayun shāne, kashī rīte, samajyān samajyān n e
Kapāḷe hāth kūṭīne ahīn sutān thayān j e
Ātmaajnyānano doṣha, sakanjo ke samājano
Shāhukār taṇī sūḍī, rājyanī ke khafādilī

E kūṭ kain kāraṇamāḷ ūṭhatī, sanpattinā sangrahachakra kerī
Bhīnsīpīsī mānavamāḷakhān e, lai loṭa, ā fenkī dīdhān j fotarān
Vimuḍh e antarachitta bāpaḍān sanjog vanṭoḷ viṣhe fasāyalān
Ūḍe paḍe chakkaratān. ghavātān, pṛuthvī pare sau pachhaḍāya pāmarān!

Koṇane prārthavun, kone doṣhavun, yāchavun vaḷī
Ajāṇyān jindagīnā ā gūḍh āḍanbaro thakī
Jāgṛuti fūnkatī jvālā shamatān te paḍyān ahīn
Jāgṛuti ūnghatī jāte, chakra sanyoganun sūtun

E jāgatā antarane ūnghāḍavā yojāya chhe yukti paranparāo
Āchāranī, bhaktinī, rāṣhṭrabhāvanī mohormijāḷo madhu ghen preratī
Ūnghāḍavānī paṇ auṣhadhi kadī jagāḍavānī j banī paḍe kadī
Janjīrane je ghaḍatī hathoḍī ghaḍī diye chhe samasher kok dī

Jāgashe bhūmi poḍhyān ā, paththare pānkh āvashe
Kāle to bhīkhashe joke, akāle krānti lāvashe
Sanpatti sanchitā sarje zanzānilo vipattinā
Ehanā giri shā harmyo sarje dāridraya-jangalo

Dine dine e dṛuḍhatī daridratā sanpattine arpat khādya monghun
Aishvarya vistār thakī j rāchatī sanpatti pītī nij nāshano nasho
Dāridrayano e dav dīn kerān haiyān vishe nitya thato j sanchita
Harmye thatī sanchit sanpato e, sanche are sattva j krānti kerān!

Dāridrayāraṇyathī re hā dāvānaḷ bhabhūkashe
Sukhiyā harmyavāsīne chaṇānī jem bhūnjashe
Gunjashe kāramān gīto soṇalān miṣhṭa bhāngashe
Jāgelun sattva sṛuṣhṭinun nā pachhī bhīkh māngashe

Vikāsano je kram te pichhānyā vinā kadī mānav anḍa chālashe
Vikāsanā garbh viṣhe bharāyelo sanhār tyān sarjan arth āvashe! E bhāvinī mangalanād ghanṭā gunjāratī karṇa viṣhe madhuravun
Prachchhanna enā adhurā ninādanā abhān āshvāsanamān sūtān ā

Sūtān chho soḍamān leī pūnjīo piṣhṭa prāṇanī
Rūṭhelī jindagīonī tapelī ura-ūrminī
Vishāḷī sanpate sarjyān vishāḷā duahkhadhāmanī
Pathārī paththarapochī viṣhe poḍhyān prashānta chhe!


Source : સુન્દરમ્