શૂન્યમાં સભરભર્યો અવકાશ - Shunyaman Sabharabharyo Avakasha - Lyrics

શૂન્યમાં સભરભર્યો અવકાશ

રાત મેઘલી સ્વસ્થચંચલા, નિબિડ ગંભીરા,
ઘનઘન એકાકાર…

નહિ તારક કે નથી ચન્દ્રમા, નહિ વિદ્યુત ચમકાર:
નિરાલમ્બ નયનોને મળતો નથી કશો આધાર;
ગગનમાં ઘનઘન એકાકાર
અને મુજ તનમન એકાકાર.

ચકિત, થકિત, ઉદ્વિગ્ન, અવાચક મન મારું ગરકાવ,
નથી રમ્યતા આજ હૃદયમાં, અને નથી કૈં રાવ.
નહિ અસ્તિત્વ તણી અનુસ્યૂતિ,
અનસ્તિત્વની નહિ અનુભૂતિ

સ્થૂલ દેહ જાણે કે વિગલિત
સૂક્ષ્મ દેહ ના દીઠો બિમ્બિત,
નથી કશો યે ભાર લાગતો, નથી કશું નિર્ભાર:
નિરાલમ્બ આ મનોમંથનનો શૂન્ય સકલ વિસ્તાર.

આ ઝરણ રમ્ય, આ સરિત સૌમ્ય,
આ અનિલલહર, આ તુંગ શિખર,
આ સિન્ધુગર્જના ઘેરી…
જન વન પશુ પંખી, સચરાચર એક પ્રાણ પલકાર
બધો સરવાળો લાગે શાને મુજને ભાગાકાર?

સ્વજનોની ભાવુક આસક્તિ,
પ્રિયજનની ઉષ્માંકિત ભક્તિ,
અને વિશ્વમાં સિવાય સૌની સાવ વિરક્તિ–
સંમોહક શો પ્રતીત થતો સ્વપ્નભર્યો સંચાર!
નિરાલમ્બ આ મનોનયનનો શૂન્ય સકલ વિસ્તાર.

સ્થિતિ ગતિ કાલ અને લયથી જે
દીસે સમાવૃત, દીસે અનાવૃત,

એવા કલિત છતાં અકલિત આ
અનુભવ કેરો કેવો છે આશ્લેષ!
સ્તબ્ધ તરંગિત મૌન, મૌનનો નિગૂઢ પદઝંકાર:

નિરાનંદ આ મનોદશા,
કંઈ કરી ને જવું ચહે પામવા સ્વપ્ન સત્યનો પાર.
નિરાલમ્બ નયનોને મળતો નથી કશો આધાર.

દિશાશૂન્યતા ડસી રહી છે, ગ્રસી રહ્યો અંધાર
હું લાગું છું સભાન મુજને શૂન્ય દીસે સાકાર:

હું રૂપે છે કોક તત્વ,
જે નથી અદેહી નથી સદેહી;
નથી કશો આરંભ સૂઝતો, નહિ ઈતિનો આભાસ:
અનંત કેવું વ્યાપ્ત અગોચર આ કેવો અણસાર!
નિરાલમ્બ આ મનોનયનનો શૂન્ય સકલ વિસ્તાર.

ત્યાં ઓચિંતી ઘનગર્જનથી,
વિદ્યુલ્લેખાના નર્તનથી
તૂટી તન્દ્રા… અને ઋચા કો પ્રગટી ચન્દ્રા:
એ શ્રૂતિએ મુજ પંચ પ્રાણમાં કીધો પુનિત પ્રવેશ–
અને કહ્યું કે–

શાને થાય ઉદાસ, અરેરે, શાને બને હતાશ?
શૂન્યમહીં ના શૂન્ય, શૂન્યમાં સભરભર્યો અવકાશ
ને અવકાશમહીં અભરંભર મબલખ મંગલ આશ:

શૂન્યનો શૂન્ય નથી અવશેષ,
શૂન્યનો અભિનવ છે ઉન્મેષ!
(સંસ્કૃતિ ૧૯૫૯)

-વેણીભાઈ પુરોહિત


Shunyaman Sabharabharyo Avakasha

Rat meghali swasthachanchala, nibid ganbhira,
Ghanaghan ekakara…

Nahi tarak ke nathi chandrama, nahi vidyut chamakara:
Niralamba nayanone malato nathi kasho adhara;
Gaganaman ghanaghan ekakara
Ane muj tanaman ekakara.

Chakita, thakita, udvigna, avachak man marun garakava,
Nathi ramyat aj hrudayaman, ane nathi kain rava. Nahi astitva tani anusyuti,
Anastitvani nahi anubhuti

Sthul deh jane ke vigalita
Sukshma deh n ditho bimbita,
Nathi kasho ye bhar lagato, nathi kashun nirbhara:
Niralamba a manomanthanano shunya sakal vistara.

A zaran ramya, a sarit saumya,
A anilalahara, a tunga shikhara,
A sindhugarjan gheri… Jan van pashu pankhi, sacharachar ek pran palakara
Badho saravalo lage shane mujane bhagakara?

Svajanoni bhavuk asakti,
Priyajanani ushmankit bhakti,
Ane vishvaman sivaya sauni sav virakti–
Sanmohak sho pratit thato swapnabharyo sanchara! Niralamba a manonayanano shunya sakal vistara.

Sthiti gati kal ane layathi je
Dise samavruta, dise anavruta,

Ev kalit chhatan akalit a
Anubhav kero kevo chhe ashlesha! Stabdha tarangit mauna, maunano nigudh padazankara:

Nirananda a manodasha,
Kani kari ne javun chahe pamav swapna satyano para. Niralamba nayanone malato nathi kasho adhara.

Dishashunyat dasi rahi chhe, grasi rahyo andhara
Hun lagun chhun sabhan mujane shunya dise sakara:

Hun rupe chhe kok tatva,
Je nathi adehi nathi sadehi;
Nathi kasho aranbha suzato, nahi itino abhasa:
Ananṭa kevun vyapṭa agochar a kevo anasara! Niralamba a manonayanano shunya sakal vistara.

Tyan ochinti ghanagarjanathi,
Vidyullekhan nartanathi
Tuti tandra… ane hruch ko pragati chandra:
E shrutie muj pancha pranaman kidho punit pravesha–
Ane kahyun ke–

Shane thaya udasa, arere, shane bane hatasha? Shunyamahin n shunya, shunyaman sabharabharyo avakasha
Ne avakashamahin abharanbhar mabalakh mangal asha:

Shunyano shunya nathi avashesha,
Shunyano abhinav chhe unmesha!
(sanskruti 1959)

-Venibhai Purohita