એક ખજુર ને એક કાજુ દાણો ગુણગ્રાહકો, આવો બન્ને માણો - Ek Khajur Ne Ek Kaju Dano Gunagrahako, Avo Banne Mano - Gujarati

એક ખજુર ને એક કાજુ દાણો ગુણગ્રાહકો, આવો બન્ને માણો

બે ગુજરાતી અ-કવિઓની કલમમાંથી સરી પડેલી નીચેની કાવ્ય-પંક્તિઓ માણવા જેવી છે. એક કાવ્યમાં ઈશ પ્રત્યે અપાર શ્રદ્ધા દર્શાવાઈ છે તો બીજા કાવ્યમાં પરમાત્મા માટે પરમ શ્રદ્ધા છે પણ કોઈ અવતાર, ગુરુ, પયગંબરને વિવેકના ક્ષેત્રથી પર માનવામાં આવ્યો નથી.

ઈશ એક જ
કુલહોવલ્લાહ
કહી દે, ઈશ એક જ, એક જ છે;
સંસારથી પાક, પવિત્ર જ છે;
નથી જન્મ લીધો
નથી જન્મ દીધો
કદી કો કુખથી
કદી કો જનમી;
નથી ખેશબિરાદર એક વળી,
ખલકે,
ફલકે,
નહિ કોઈ સ્થળે.

ખૂદ આપ જ આપ થકી પ્રકટી,
પ્રકટાવી દીધી સહુ ખલક તને;
ધર્યું નામ ખુદા;
રહ્યું યાદ સદા;
ઈશ એક જ, એક જ, એક જ છે.
-કરીમ મહમદ માસ્તર
(રા.વિ. પાઠક સંપાદિત ‘કાવ્ય સમુચ્ચય’ ભાગ-૨ પૃષ્ઠ ૭)

પરમાત્મા એક કેવળ
માનો પરમાત્મા એક કેવળ
ન માનો દેવ-દેવતા-પ્રતિમા સકળ
ન માનો કોઈ અવતાર-ગુરુ-પયગંબર
સર્વે સદ્ગુરુ બુદ્ધ તીર્થંકર

માનો જ્ઞાની-વિવેકદર્શી કેવળ
ન કો સર્વજ્ઞ-અસ્ખલનશીલ
ભલે ઊંચા રાહબર
ન કો શાસ્ત્રનો વક્તા પરમેશ્વર
ન કો વિવેકના ક્ષેત્રથી પર

સાર્વજનિક ધર્મ સદાચાર શિષ્ટાચાર
મુક્ત બ્રહ્મનિષ્ઠનેય ન ભંગનો અધિકાર
ભલે બુદ્ધિ શુદ્ધ, ચિત્ત સદા નિર્વિકાર

રાખવો પરમેશ્વરનો જ આશ્રય
ન કોઈ સર્જિત- કલ્પિતમાં પેગંબર-ઈશ્વરપણાનો નિશ્ચય

ન પ્રમાણો કોઈ સંશયયુક્ત આચાર
ભલે ગમે તેવો મોટો આચરનાર
કે ગમે તેવો શાસ્ત્રનો આધાર

માનવ માત્રને હૃદયથી અપનાવવા
જીવ માત્રને પ્રેમામૃતે નવરાવવા
એનાં સમાધાન, શાંતિ ને મોક્ષ
રોકડાં, અકલ્પિત અને અપરોક્ષ


एक खजुर ने एक काजु दाणो गुणग्राहको, आवो बन्ने माणो

बे गुजराती अ-कविओनी कलममांथी सरी पडेली नीचेनी काव्य-पंक्तिओ माणवा जेवी छे. एक काव्यमां ईश प्रत्ये अपार श्रद्धा दर्शावाई छे तो बीजा काव्यमां परमात्मा माटे परम श्रद्धा छे पण कोई अवतार, गुरु, पयगंबरने विवेकना क्षेत्रथी पर मानवामां आव्यो नथी.

ईश एक ज
कुलहोवल्लाह
कही दे, ईश एक ज, एक ज छे;
संसारथी पाक, पवित्र ज छे;
नथी जन्म लीधो
नथी जन्म दीधो
कदी को कुखथी
कदी को जनमी;
नथी खेशबिरादर एक वळी,
खलके,
फलके,
नहि कोई स्थळे.

खूद आप ज आप थकी प्रकटी,
प्रकटावी दीधी सहु खलक तने;
धर्युं नाम खुदा;
रह्युं याद सदा;
ईश एक ज, एक ज, एक ज छे.
-करीम महमद मास्तर
(रा.वि. पाठक संपादित ‘काव्य समुच्चय’ भाग-२ पृष्ठ ७)

परमात्मा एक केवळ
मानो परमात्मा एक केवळ
न मानो देव-देवता-प्रतिमा सकळ
न मानो कोई अवतार-गुरु-पयगंबर
सर्वे सद्गुरु बुद्ध तीर्थंकर

मानो ज्ञानी-विवेकदर्शी केवळ
न को सर्वज्ञ-अस्खलनशील
भले ऊंचा राहबर
न को शास्त्रनो वक्ता परमेश्वर
न को विवेकना क्षेत्रथी पर

सार्वजनिक धर्म सदाचार शिष्टाचार
मुक्त ब्रह्मनिष्ठनेय न भंगनो अधिकार
भले बुद्धि शुद्ध, चित्त सदा निर्विकार

राखवो परमेश्वरनो ज आश्रय
न कोई सर्जित- कल्पितमां पेगंबर-ईश्वरपणानो निश्चय

न प्रमाणो कोई संशययुक्त आचार
भले गमे तेवो मोटो आचरनार
के गमे तेवो शास्त्रनो आधार

मानव मात्रने हृदयथी अपनाववा
जीव मात्रने प्रेमामृते नवराववा
एनां समाधान, शांति ने मोक्ष
रोकडां, अकल्पित अने अपरोक्ष


Ek Khajur Ne Ek Kaju Dano Gunagrahako, Avo Banne Mano

Be gujarati a-kavioni kalamamanthi sari padeli nicheni kavya-panktio manava jevi chhe. Ek kavyaman ish pratye apar shraddha darshavai chhe to bija kavyaman paramatma mate param shraddha chhe pan koi avatara, guru, payaganbarane vivekana kshetrathi par manavaman avyo nathi.

Ish ek ja
Kulahovallaha
Kahi de, ish ek ja, ek j chhe;
Sansarathi paka, pavitra j chhe;
Nathi janma lidho
Nathi janma didho
Kadi ko kukhathi
Kadi ko janami;
Nathi kheshabiradar ek vali,
Khalake,
Falake,
Nahi koi sthale.

Khud ap j ap thaki prakati,
Prakatavi didhi sahu khalak tane;
Dharyun nam khuda;
Rahyun yad sada;
Ish ek ja, ek ja, ek j chhe.
-karim mahamad mastara
(ra.vi. Pathak sanpadit ‘kavya samuchchaya’ bhaga-2 prushth 7)

Paramatma ek kevala
Mano paramatma ek kevala
N mano deva-devata-pratima sakala
N mano koi avatara-guru-payaganbara
Sarve sadguru budda tirthankara

Mano jnyani-vivekadarshi kevala
N ko sarvagna-askhalanashila
Bhale uncha rahabara
N ko shastrano vakta parameshvara
N ko vivekana kshetrathi para

Sarvajanik dharma sadachar shishtachara
Mukta brahmanishthaneya n bhangano adhikara
Bhale buddhi shuddha, chitta sada nirvikara

Rakhavo parameshvarano j ashraya
N koi sarjita- kalpitaman peganbara-ishvarapanano nishchaya

N pramano koi sanshayayukta achara
Bhale game tevo moto acharanara
Ke game tevo shastrano adhara

Manav matrane hrudayathi apanavava
Jiv matrane premamrute navaravava
Enan samadhana, shanti ne moksha
Rokadan, akalpit ane aparoksha


Ek khajur ne ek kāju dāṇo guṇagrāhako, āvo banne māṇo

Be gujarātī a-kavionī kalamamānthī sarī paḍelī nīchenī kāvya-panktio māṇavā jevī chhe. Ek kāvyamān īsh pratye apār shraddhā darshāvāī chhe to bījā kāvyamān paramātmā māṭe param shraddhā chhe paṇ koī avatāra, guru, payaganbarane vivekanā kṣhetrathī par mānavāmān āvyo nathī.

Īsh ek ja
Kulahovallāha
Kahī de, īsh ek ja, ek j chhe;
Sansārathī pāka, pavitra j chhe;
Nathī janma līdho
Nathī janma dīdho
Kadī ko kukhathī
Kadī ko janamī;
Nathī kheshabirādar ek vaḷī,
Khalake,
Falake,
Nahi koī sthaḷe.

Khūd āp j āp thakī prakaṭī,
Prakaṭāvī dīdhī sahu khalak tane;
Dharyun nām khudā;
Rahyun yād sadā;
Īsh ek ja, ek ja, ek j chhe.
-karīm mahamad māstara
(rā.vi. Pāṭhak sanpādit ‘kāvya samuchchaya’ bhāga-2 pṛuṣhṭh 7)

Paramātmā ek kevaḷa
Māno paramātmā ek kevaḷa
N māno deva-devatā-pratimā sakaḷa
N māno koī avatāra-guru-payaganbara
Sarve sadguru budḍa tīrthankara

Māno jnyānī-vivekadarshī kevaḷa
N ko sarvagna-askhalanashīla
Bhale ūnchā rāhabara
N ko shāstrano vaktā parameshvara
N ko vivekanā kṣhetrathī para

Sārvajanik dharma sadāchār shiṣhṭāchāra
Mukta brahmaniṣhṭhaneya n bhangano adhikāra
Bhale buddhi shuddha, chitta sadā nirvikāra

Rākhavo parameshvarano j āshraya
N koī sarjita- kalpitamān peganbara-īshvarapaṇāno nishchaya

N pramāṇo koī sanshayayukta āchāra
Bhale game tevo moṭo ācharanāra
Ke game tevo shāstrano ādhāra

Mānav mātrane hṛudayathī apanāvavā
Jīv mātrane premāmṛute navarāvavā
Enān samādhāna, shānti ne mokṣha
Rokaḍān, akalpit ane aparokṣha


Source : કિ.ઘ. મશરૂવાળા